«Бурабай» мемлекеттік ұлттық табиғи паркі – Қазақстандағы ең көп келуші қабылдайтын ұлттық парктердің бірі. Туристік жүктеменің жоғары болуы, осал экожүйелер және қоғам сұранысы парк әкімшілігінің алдына күрделі әрі ауқымды міндет қояды: туризмді дамыта отырып, Бурабайдың бірегей табиғатына орны толмас зиян келтірмеу. Ұлттық парктің ұстанатын экологиялық қағидаттары туралы біз «Бурабай» МҰТП директоры Сергей Быковпен әңгімелестік.
«Біздің миссиямыз – Бурабайды қазіргі күйінде ғана сақтау емес, оның тұрақтылығын жүздеген жылдарға қамтамасыз ету. Мұны тек қызметкерлеріміз ғана емес, осы жерде тұратын және келетін әрбір адам түсінуі тиіс», – дейді парк басшысы.
«Бурабай» МҰТП экологиялық идеологиясының негізінде экожүйелерді – ормандарды, су айдындарын, жануарлар дүниесін және өңірдің табиғи келбетін айқындайтын ландшафтарды сақтау және қалпына келтіру жатыр. Бұл тек тікелей заңбұзушылықтардың алдын алу емес, сонымен қатар бейберекет туризм мен келушілердің жауапсыз әрекеттерінен туындайтын күнделікті антропогендік жүктемені азайту.
«Экология – бұл тек мемлекеттік инспектор мен айыппұл емес. Ең алдымен, бұл алдын алу және түсіндіру жұмысы. Адам неге жолдан шығуға немесе қоқыс қалдыруға болмайтынын түсінсе, оның құқықбұзушылық жасау ықтималдығы төмендейді», – дейді директор.
Сондықтан соңғы уақытта басты назар құқықбұзушылықтарға әрекет етуден гөрі, БАҚ пен әлеуметтік желілер арқылы түсіндіру жұмыстарына ауыстырылып отыр.
Бурабай туристік тартымдылығын сақтап отыр. Туризмнен толық бас тарту мүмкін де емес, мақсатқа да сай емес. Оның орнына паркте басқарылатын әрі экологиялық бағдарланған туризм моделі қалыптастырылуда.
Негізгі құрал – экосоқпақтарды, ұйымдастырылған маршруттарды және туристік ағындарды қайта бағыттап, осал аумақтарға түсетін жүктемені азайтатын инфрақұрылымдық шешімдерді дамыту.
«Біз туристерге “Келмеңіздер” демейміз. Біз “Дұрыс келіңіздер” дейміз. Ол үшін маршруттар, түсінікті ережелер және олардың не үшін қажет екенін ашық түсіндіру керек», – дейді Сергей Быков.
Бұл жерде ақпараттық жұмыс физикалық инфрақұрылымнан кем рөл атқармайды. Келуші алдын ала қай жерде серуендеуге болатынын, қай жерде болмайтынын, нені істеуге болатынын және болмайтынын, оның не үшін маңызды екенін білуі тиіс.
Экологиялық идеологияның тағы бір бағыты – ғылыми деректерге сүйену. Орманды қалпына келтіру, су айдындарын аэрациялау, жануарлар дүниесіне мониторинг жүргізу, экожүйелердің тозуымен күресу – мұның бәрі кәсіби сараптаманы талап етеді. Өткен күзде МҰТП экожүйелерді қалпына келтіру және сақтау мәселелеріне арналған дөңгелек үстел ұйымдастырды. Қатысушылар зерттеу нәтижелерін ұсынып, негізгі экологиялық тәуекелдерді айқындап, өңірдің табиғи мұрасын ұзақ мерзімді қалпына келтіру және сақтау бағдарламасына қатысты ұсыныстар әзірледі.
«Кез келген шектеу немесе табиғатты қорғау шарасы ғылыми негізге ие болуы тиіс. Сондықтан біз ерекше қорғалатын табиғи аумақтарда нақты ережелерді сақтау неге маңызды екенін қоғамға түсіндіреміз», – деп атап өтті директор.
Орманшылар, ихтиологтар, биологтар еңбегі туралы жарияланымдар арқылы қабылданатын шешімдерге деген сенім қалыптасады және экология – бұл күнделікті нақты жұмыс екені көрсетіледі.
Келушілердің экологиялық мәдениетін қалыптастыру мақсатында ұлттық парк интерактивті және ағартушылық форматтарды – экологиялық квиздер мен жазылушылар сұрақтарына жауап берілетін тікелей эфирлерді қолдануды жоспарлап отыр.
«Табиғатқа ұқыпты қарау әлеуметтік нормаға айналғанда, құқықбұзушылықтар саны өздігінен азаяды. Бұл – ең күрделі, бірақ ең тиімді жол», – дейді Сергей Быков.
«Бурабай» МҰТП экологиялық идеологиясы – табиғатқа деген қызығушылық артып отырған жағдайда оны қалай сақтау керек деген күрделі сұраққа берілген шынайы жауап. Жауап тыйым салуда емес, ғылымды, басқарылатын туризмді және келушілердің саналы қатысуын үйлестіруде жатыр.
Бүгінгі Бурабай – тек курорт емес, жауапкершілік аумағы. Бұл жауапкершілік ортақ құндылыққа айналса ғана, оны болашақ ұрпақ қандай күйде көретіні айқындалады.
