ГНПП Бурабай аумағында көктемнің осы күндері алғашқы гүлдердің, соның ішінде сирек кездесетін түрлердің пайда болуы тіркелуде. Олардың қатарында Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген ашық және сарғыш ұйқышөп, көктемгі және Еділ адонисі бар.
Ұлттық парктің ғылым, ақпарат және экологиялық мониторинг бөлімі деректеріне сәйкес, парк флорасы 754 өсімдік түрінен тұрады. Оның 20 түрі жойылып кету қаупінде. Олардың қатарында көктемгі адонис, нағыз және ірі гүлді башмачок, аппақ тұңғиық, бұғы мүгі, қара қандыағаш, тегіс сфагнум, баранец плауны, сарғыш пияз, еңкіш қызғалдақ, Фукс саусақтамыршасы, сарғыш және ашық ұйқышөп, жалтарма пион, дөңгелек жапырақты шықшөп, қауырсынды боз, Еділ адонисі, шатырша қысшөп, батпақ дремлигі және қатты жапырақты жұқа масақ жатады.
Тағы 79 түр реликт өсімдіктерге жатады. Бұл олардың өте ертедегі геологиялық дәуірлерде қалыптасқанын білдіреді.
«Бұл нәзік гүлдердің өзіне тән өмір үшін күрес тарихы бар. Олар климаттың өзгерісін де, адам әсерін де бастан өткеріп, бүгінге дейін сақталған. Бұл өсімдіктердің тіршілік циклі баяу, кейбірі бірнеше жыл бойы өніп шығады. Көпшілігі белгілі бір топыраққа, ылғалға, тіпті топырақтағы саңырауқұлақтарға тәуелді. Зақымданған жағдайда олар оңай қалпына келмейді. Мысалы, адонис ондаған жыл бойы өседі, бірақ оны жұлып алса, қайта қалпына келмейді. Башмачок бірнеше жыл бойы тұқымнан өніп шығады және саңырауқұлақтармен симбиозға тәуелді. Ұйқышөптер тапталуға және топырақтың бұзылуына өте сезімтал. Оларды сақтаудың жалғыз жолы – қол тимеу», – деп түсіндірді бөлім мамандары.
Көктемгі алғашқы гүлдер көзге көрінбейтін маңызды қызмет атқарады. Ұзақ қыстан кейін дәл осы өсімдіктер жәндіктер үшін алғашқы нектар мен тозаң көзіне айналады. Аралар, қоңыздар мен көбелектер қорек тауып, белсенді тіршілікке көшеді. Осы арқылы тозаңдану үдерісі басталады, өйткені жәндіктер тозаңды басқа өсімдіктерге таратады. Нәтижесінде тұқым мен жеміс түзіледі, олармен құстар мен жануарлар қоректенеді. Осылайша бүкіл экожүйе жұмыс істейді. Оның бір буыны жоғалса, тепе-теңдік бұзылады.
Алғашқы гүлдерді жұлу осы тізбекті бұзады. Зиян тек бір гүлмен шектелмейді. Тамыры зақымдалады, топырақ бүлінеді, сол жерде жаңа өсімдіктердің өсуі тоқтайды.
«Тағы бір маңызды жайт бар. Көптеген алғашқы гүлдер улы келеді. Мысалы, адонис құрамында жүрек қызметіне әсер ететін заттар бар. Ұйқышөп тері мен шырышты қабықты тітіркендіруі мүмкін. Әдемі гүл шоғы кейде жағымсыз салдарға әкелуі ықтимал, әсіресе балалар мен үй жануарлары үшін», – деп ескертеді ұлттық парк қызметкерлері.
Ерекше қорғалатын табиғи аумақтарға бару ережелерінде жабайы өсетін ағаш, бұта және шөптесін өсімдіктерді жинауға және қазып алуға тыйым салынғаны нақты көрсетілген. Статья 339 УК РК талаптарына сәйкес, сирек және жойылып бара жатқан өсімдіктер мен жануарларды заңсыз жинағаны немесе жойғаны үшін жауапкершілік қарастырылған. Жаза ретінде 3000 АЕК-ке дейін айыппұл, қоғамдық немесе түзеу жұмыстары, үш жылға дейін бас бостандығын шектеу немесе айыру, сондай-ақ мүлікті тәркілеу қолданылуы мүмкін.
Гүлдерді басуға да, жұлуға да болмайды. Ең дұрыс шешім – суретке түсіру. Гүлді өз орнында қалдыру. Сонда ғана Бурабайға әр көктем сайын қайта оралатын өмір сақталады.
